AVP - CRISTIAN DEMOCRATA ARUBA
   
Historia di Status Aparte
 
Home > Partido > Historia > Historia di Status Aparte

       
1920 - 1950 1950 - 1980
       
1980 - 1991 1991 - Presente
       

top

Periodo
1920 - 1950
 

 

Generacion a Pasa Pero e Lucha a Continua

     
     

 

Cornelis Eman, conoci como ShonCornes, naci na Aruba na aña 1865, tabata un di e personanan cu a mira cu si nos Arubianonan no bringa pa e interes di nos pais nunca nos lo bai padilanti.

  Naturaleza a haci cu e lucha di Aruba cu a cuminza mas cu 60 aña pasa tabata un lucha pa nos mes dicidi ariba nos futuro. E posibilidadnan pa desaroya nos mes aki tabata sumamente limita pasobra fuera di e secura cu tabata dal Aruba fuertemente den cuminzamento di e siglo aki, oro no a resulta, fosfaat no tabata duna suficiente y e mercado di aloe a cai dramaticamente.
Siglo 20 ta habri pa Aruba cu hopi yiu di tera ta pasa den momentonan sumamente dificil. Miseria ta acompaña familianan, cu casi no por tene cabez ariba awa. Como isla, Aruba no por a haya suficiente spacio pa e mes dicidi pasobra e tabata depende di loke ta worde dicidi na Curacao. Comprension pa e berdad di Aruba no tabata existi.
Ariba tur esaki tabata haci mas dolor cu ora Arubianonan a logra di atrae un industria nobo, petrolero, cu tabata mustra cu direcion di nos pais lo por a cambia pa miho e contratempo di banda di e systema colonial a persisti. Den e situacion aki, e Pueblo ta sclama pa cambio, cu tabata warda na horizonte, pero cu lo worde alcanza cu sudor na frente, lagrima, dolor y entrega total na e causa grandi di Aruba na Siglo 20: Separacion of un Status Apart den Reino, manera e mocion di 18 di Maart 1948 a trece dilanti.

Un grupo di Arubianonan a cuminza mira mas leu y a realiza cu sin un infrastructura moderno Aruba lo no por alcanza actividadnan suficiente pa e pueblo di Aruba yega un nivel di bida manera desea.
Cornelis Eman, conoci como Shon Cornes, naci na Aruba na aña 1865, tabata un di e personanan cu a mira cu si nos Arubianonan no bringa pa e interes di nos pais nunca nos lo bai padilanti. E tabata sa di e problemanan cu tabata azota Aruba y cu Aruba mester a habri su portanan pa mundo pa desaroya nos mes cu envolvimento di movecionnan internacional.
     

 

Cornes Eman a sali dilanti como e pionero di e Pueblo Arubano.

  E Arubianonan di e tempo ey a mira cu un waf pa Aruba ta un necesidad absoluto pa Aruba por amplia su posibilidadnan economico. Pa saca pueblo for di e miseria cu tabata reina mester a actua. Esnan activo tabata sa tambe, cu e estructura estatal di Aruba na e momentonan ey, tabata e peor enemigo di Aruba, cu tabata forma parti di Colonie Curacao. Pa gobernantenan di e colonia, Aruba tabata un isla di segundo categoria, cu casi no tabata haya atencion.
Cornes Eman a sali dilanti como e pionero di e Pueblo Arubano. Su voz tabata resona na favor di cambionan necesario pa Aruba. Condenando e yugo di opresion estatal, e tabata tin visionnan grandi pa futuro di Aruba. Entre otro el a defende e necesidad pa Aruba tin mihor conexion cu exterior. Waf di Rey no por a topa cu e demanda di e tempo mas y Cornes a sali dilanti pa expansion di waf. Cornelis Emankade tabata resultado di su empeñonan, ora tereno di waf a keda expandi. Cornes a cende un candela, cu a sigui kima durante decadanan largo te ora cu e Pueblo finalmente a realiza su anhelo. Cornes tabata un gran inspirador cu no solamente a stimula su mes yiunan y nietonan pero cu a pone ehempel pa hopi mas sigui su ideanan. Ela cende un candela, cu lo pasa di generacion pa generacion, mientras un lucha tabata continua.
     
 

Cornelis Eman-kade, a haya su nomber como tributo na e homber cu a lucha pe.

 
 
 

Cornes a cende un candela, cu a sigui kima durante decadanan largo te ora cu e Pueblo finalmente a realiza su anhelo.

 
 
 
 
 

Henny Eman a sali dilanti como e Defensor di su Pueblo.

 
 
 
 
 
 
 
 
  Esnan cu a sigui e inspiracion cu Cornes a laga atras a cuminza boga pa Aruba sali for di e systema colonial y haya e oportunidad pa politicamente dicidi pa su mes. Nan a lanza e grito pa Separacion! Entre nan tabatin Henny Eman, yiu di Cornes y abuelo di e actual lider di AVP. E grupo politico a cuminza crece y mas y mas den henter comunidad Arubano e nocion a crece cu mientras cu Aruba no ta para ariba su mes nunca e no por desaroya su mes manera e mes ta desea. E lucha di Aruba a cuminza haya forma fiho, cu tabata haya su hustificacion den e situacion, cu awe hopi \o no por mira nan dilanti den nan imagina-
cion.

Pa por comprende e motivacion enorme, e vision grandi di nos Arubianonan di e tempo ey, cu a sembra raiz pa cambionan grandi na Aruba durante Siglo 20, mester tene cuenta cu e realidad di Aruba, cu no tabata tin voz den Colonie Curacao. Aruba no por a traha su propio presupuesto y dicidi cuanto placa e tabata tin mester pa maneho di e pais. Progreso tabata completamente tranca. Aruba solamente por a entrega un lista di deseo y despues mira cuanto di su deseonan lo worde honra den e presupuesto di Colonie Curacao.
Esnan cu tabata traha den Gobierno, tabata conoce humilia-cion di acerca cada bez cu nan mester a manda pidi Gobierno di Colonie Curacao material pa traha cune. Si Aruba tabata tin mester di un typewriter, e mester a pidi Gobierno di Colonie Curacao. E ora tabata cumpra un typewriter nobo pa un departamento na Curacao y tabata manda esun ya usa pa Aruba.
Pa Pueblo e situacion tabata marca su mes den falta di un maneho na interes di e isla. Falta di placa tabata resalta den estado di careteranan e falta di schoolnan y educacion necesario pa e Arubiano por a prepara su mes debidamente pa tuma futuro den su man. Aruba ni siquiera tabata tin e conexionnan apropia cu exterior.
Henny Eman, kende mester a bay school na Curacao pasobra e tempo ta school basico so tabata tin na Aruba, a sali dilanti como e Defensor di su Pueblo. Su voz a bira e voz di Aruba, mientras e tabata tuma pasonan den temponan dificil pa asina por a alcanza e anhelo di Aruba. E luchador di pueblo aki tabata usa e lema "Vox populi vox dei" mustrando e poder colonial cu ta e Pueblo di Aruba tin e dercho fundamental di dicidi ariba su propio destino. Un sintimiento profundo cu a pasa di generacion pa generacion.
Ora Henny Eman tabata grita separacion, ainda mester a habri un caminda pa cana. Pero e gran lider di Aruba a dicidi cu e lo entrega su mes na su pais y esaki a bira e motivacion pa un bida di lucha, cansancio y perveranza.
Henny Eman a habri caminda pa Aruba cana ariba tur tereno. Ariba tereno estatal, e ta e homber, cu a encamina pasonan sigur pa un cambio estatal: Aruba los for di Curacao como miembro di Reino Hulandes.

 

Henny Eman a visualisa cu Aruba, como parti di Colonie Curacao, no por a mehora su condicion y no por a traha ariba un mihor futuro. Pesey Aruba mester a sali for di gara di Colonie Curacao.

 
 

J.H.A.(Henny) Eman (1887-1957)

 

Hopi tabata esnan cu tabata trata di tranca su lucha pero e ora e tabata bisa nan "La caravana pasa y los perros ladran". Henny Eman a visualisa cu Aruba, como parti di Colonie Curacao, no por a mehora su condicion y no por a traha ariba un mihor futuro. Pesey Aruba mester a sali for di gara di Colonie Curacao. Na mes momento, e tabata conciente di e riesgo di paisnan chikito independiente y tabata conciente di e importancia pa Aruba por mantene e garantianan fundamental como parti di Reino.

Na 1921 Henny Eman a keda eligi pa promer bez como miembro di landraad. Un homber humilde y sencillo, Henny Eman tabata mantene contacto estrecho cu su Pueblo. Hunto nan tabata organisa demostracion y manifestacionnan masal pa e anhelo di Aruba por a sali dilanti den Reino.


 

Un homber humilde y sencillo, Henny Eman tabata mantene contacto estrecho cu su Pueblo. Hunto nan tabata organisa demostracion y manifestacionnan masal pa e anhelo di Aruba por a sali dilanti den Reino

 

Ta for di Inglatera e mensahe grandi di Reina Wilhelmina a alcanza Aruba: despues di guera Hulanda lo a introduci cambionan estatal pa su colonianan, cu lo bira partner igual den Reino.

 
 
 
 
 
 
  Henny Eman a haya cu e opinion di Pueblo di Aruba mester a sali dilanti na forma masivo. Pesey ya na aña 1933 ela organisa un accion di firma. Notario Lampe tabata traha e actanan, cu tabata worde firma den tur bario di Aruba pa asina Pueblo di Aruba presenta su deseo na Hulanda. Cu lanterna den man, pasobra e tempo no tabata tin e distribucion di coriente di awe, e Notario tabata acompaña e activistanan pa tur bario, caminda hendenan tabata pone nan firma. Alrededor di 120 acta a worde pasa: cada uno cu un lista largo di varios vel di papel cu firmanan di Arubianonan na favor di separacion di Aruba for di Colonia di Corsow.

Tin varios activista di e temponan ey cu ainda ta na bida pa conta e historia. Personanan manera Felix Tromp y Chonay Roos tabata presente durante e preparacion di e peticion notarial cu a bai Hulanda. Abogado di profesion, Shon A Eman, kende a haya e nomber di Abogado di Pueblo, a duna tur sosten na e lucha di su tata, Henny. E conocimento huridico di Shon A Eman a bira e instrumento grandi cu Henny Eman tabata tin mester den su lucha hunto cu Pueblo di Aruba, cu a pone su confianza den Henny Eman: e homher bisti na blanco, cu su dashi ta bula den biento; e homber skerpi, e homber chistoso, e homber di Pueblo, cu tabata biba cu Pueblo y tabata dispuesto pa entrega su mes y tur loke e tabata tin na Pueblo di su isla natal.

Na aña 1942, pa motibo di Segundo Guera Mundial, Reina Wilhelmina tabata permanece na Inglatera. Ta for di Inglatera e mensahe grandi di Reina Wilhelmina a alcanza Aruba: despues di guera Hulanda lo a introduci cambionan estatal pa su colonianan, cu lo bira partner igual den Reino.

E palabranan aki a alcanza Henny Eman tambe. Nan a inspire pa accion inmediato. Ya el a pone raiz pa e organisacion politico, AVP e partido di Pueblo Arubano, cu mester a lucha pa e causa di Aruba. E aña aki, 1942 e partido AVP a haya su nomber. Despues Henny Eman a haci uso di e derecho cu Aruba tabata tin como isla y hunto cu su yiu, Shon A Eman, a biaha pa Hulanda, carninda el a entrega e peticionnan na La Reina. Tabata añanan directamente despues di guera y Hulanda a penas tabata saborea su libertad, despues di a worde libera. Reina Wilhelmina a ricibi e delegacion di Aruba cu cordialidad y a presenta nan na su familia: hasta e yiunan di Princesa Juliana a saluda e delegacion, cu a hiba e gran mensahe di Pueblo di Aruba.

Na 1948 Reino Hulandes a reuni na Ronde Tafel Conferentie, e mesa rondo, cu simbolicamente a marca e igualdad cu tabata worde busca den Reino. Igualidad pa Aruba como pais den Reino ta loke e representante di AVP, Shon A Eman, tabata busca y na final di e conferencia, Diamars 18 di Maart 1948, el a entrega na nomber di Aruba un mocion, cu a pidi pa un "afzonderlijke status", kier meen un status especial, un status aparte, pa Aruba den Reino. E mocion a keda acepta pa e lidernan di e delegacionnan di Hulanda, Surinam y Curacao.

     

 

Shon A Eman na final di e conferencia, Diamars 18 di Maart 1948, a entrega na nomber di Aruba un mocion, cu a pidi pa un "afzonderlijke status", kier meen un status especial, un status aparte, pa Aruba den Reino.

 

 

 

MOTIE I

 
     
 

De Conferentie Nederland-Suriname-Curaçao: kennis genomen hebbende van de wens, door de ter conferentie aanwezige afgevaar-digde van de bevolking van Aruba naar voren" gebracht, om aan dat eiland bij de instelling van een nieuwe rechtsorde voor het Koninkrijk een afzonderlijke status te verlenen, teneinde op staatkundig, economisch en cuitureel gebied aan de bevolking van het eiland bevrediging te sohenken; van oordeel, dat in beginsel een dergelijke wens geéerbiedigd dient te worden, doch dat de conferentie niet beschikt over voldoende gegevens van staatkundige, financiéle, economische en sociale aard om zich uit te spreken over de mate waarin en de wijze waarop deze wens verwezenlijkt kan worden; acht het gewenst, dat zodanige gegevens door een daartoe in te stellen commissie, bestaande uit inwoners van Aruba enerzijds en iDwoners van de andere eilanden van het staatsdeel Curaçao anderzijds, zomede uit een of meer Nederlanders uit Nederland, op korte termijn worden verzameld en in een rapport worden verwerkt; geeft de Nederlandse regering in overweging, tot benoeming van zodanige commissie over te gaan, aan welke commissie ware op te dragen terzake een rapport aan de Regering uit te brengen en dit rapport ter kennis te brengen van de conferentie of van een harer organen. Ingediend door C. A. Eman25, vertegenwoordiger van de Arubaanse bevolking, gesteund door mr. dr. M. F. da Costa Gomez, mr. dr. J. A. E Buiskool, mr. A. M. Joekes.

 


 

     

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Aruba a haya su waf, cu a haci posible pa despues barconan grandi por a drenta waf y trece bida comercial pa Aruba. Henny Eman a mira su soño ariba e tereno aki realiza

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Henny Eman hunto cu otro miembronan di Staten di Aruba a protesta fuertemente serca Hulanda cu a impone e cambio di asiento.

  Cu vista ariba un futuro nobo pa Aruba, Henny no por a descansa. Mientras como representante di Aruba, e tabata lucha cu alma y curpa pa cambio estatal, el a marca e paso pa esnan na kende despues el a pasa e lucha: entrega completo na un causa.

Henny Eman tabata conciente cu pa Aruba progresa, mester a bini cambionan ariba tereno di mfrastructura. Pesey el a bira e gran propagador di un waf y un aeropuerto pa Aruba. Esaki a pone hiba un lucha especial. Na Curacao nan no por a mira e necesidad. E pensamento tabata, cu avionnan mas grandi por a baha na Curacao y despues avionnan chikito ta sigui pa Aruba. Mescos cu barconan.

Henny Eman a sigui bringa na su manera. Gouverneur Kasteel tabata e homber cu mester a traha e presupuesto pa Aruba tambe y pesey Henny Eman a invite pa bini Aruba y a logra di convence di e nececidad di un waf pa Aruba. Aruba a haya su waf, cu a haci posible pa despues barconan grandi por a drenta waf y trece bida comercial pa Aruba. Henny Eman a mira su soño ariba e tereno aki realiza, pero no sin cu e mester aporta tambe na forma significante. Heredero di un tereno clave, caminda e waf nobo mester a worde construi, Henny Eman a pone su propio interes un banda. Enbez di bende caro, el a cambia e terenonan di gran valor pa un pida tereno di mucho menos valor na otro sitio.
E lucha pa cambio na Aruba a exigi sacrificio y sacrificio a worde haci. E causa di Aruba tabata na promer lugar no solamente cerca Henny Eman, pero tambe tur esnan, cu a rondone. Ta esaki a haci posible pa Aruba haya e proyecto, cu a trece e cambio economico grandi pa Aruba: Lago.

Historia di refineria na Aruba a cuminza cu famianan di Henny Eman, kende a worde informa pa un loods na Curacao, Beaujon, cu dos persona Captain Rodgers y Mr. Ferguson, tabata bishita diferente isla den region di Caribe pa busca un sitio apropia pa construccion di un refineria. Henny Eman a hiba e representantenan di e compania na Seroe Colorado y nan a gusta e localidad. Henny Eman no kier a perde mas tempo. E tabata su cu e comerciantenan mester a bandona Aruba cu barco y cu esaki por tuma tempo. Pa por a laga nan viaha pa Londres, caminda e decision final mester a worde tuma, mas liher, el a pidi un barco cu a bin busca santo y piedra pa Shell, pa hiba e personanan envolvi Curacao.

E promer paso pa binimento di Lago a worde poni. Pero Henny Eman mester a sigui pusha. E terenonan cu Lago tabata tin na vista tabata propiedad di Wawa Eman, tata di e fundador di Aruba Bank, John G. Eman. Wawa Eman a bende e terenonan na un prijs asina abau, cu e propio Mericanonan a harie. Pero e afan tabata pa Lago bini Aruba y si esey tabata significa sacrificio, mester a haci sacrificio. Cas di tata di Henny Eman, a bira oficina pa Lago na Playa, pero Aruba a conoce su promer industria grandi.

Shon A Eman, a entrega e mocion di Status Aparte na Conferencia di Mesa Rondo ariba 18 di maart 1948. Cambio a bini. Decentralizacion di poder a bira resultado di Statuut y na 1951 un Interim Regeling a keda introduci. Pa Henny Eman y Shon A Eman, cu a sigui e pasonan di su tata, esaki tabata algo grandi. Pasobra decentralizacion tabata kier meen, cu e promer paso ariba un caminda nobo lo worde poni. Poder lo a worde decentraliza y Aruba lo a haya su Bestuurscollege, su Eilandsraad, mientras e lucha pa un separacion completo for di Antillas por a continua.

Henny Eman a considera Autonomie como e antesala pa e Status Separa di Aruba den Reino Hulandes. Un antesala, den cual futuro lo a presenta desaroyonan amargo. Cu e proporcion di asiento den Staten di 8 pa Aruba y 8 pa Corsow, Aruba por a biba en espera di mas cambionan den futuro. Ora cu Hulanda a dicidi di cambia e participacion di asiento den 12 pa Corsow y 8 pa Aruba esaki tabata e signa cu definitivamente e partido AVP lo sigui cu e lucha di e Pueblo te dia cu berdaderamente Aruba lo sali for di bao di Corsow.
 

 

De Staatkundige Ontwikkeling van de Nederlandse Antillen, Dr. Annamarie Kasteel.

 
 
 
 
 

De Arubaanse statenleden Eman, Tromp, de Cuba, Amelink en Geer-man zonden een telegram aan de Koningin, waarin gezegd werd dat143

 
     
 

de bevolking van Aruba in dit sombere uur van haar bestaan ter wille van de geschiedenis in dit manifest wil vaststellen, dat deze onverdiende illoyale en be-treurenswaardige regeringsdaad onvermijdelijk leiden moet en zal tot een psychi-sche breuk tnssen dit rijksdeel en Nederland, een oorzakelijk gevolg, dat Aruba als meest Nederlands voelend eiland der Nederlandse Antillen heeft willen vermijden.
  Nu de koude onverschilligheid van Nederland voor het lot van Aruba op waar-achtige en ondubbelzinnige wijze is gebleken en historisch is geboekstaafd door de aanneming van de gewraakte wet, die Aruba voor de toekomst verknecht aan Curaçao, valt het slechts te betreuren, dat Nederland geweigerd heeft ons eiland de beschermende hand te bieden tegen een groot onrecht. Daar het nu bijna te laat is om dit gruwelijk onrecht, dat in alle lagen van deze bevolking sterk wordt gevoeld, te herstellen, wenst Aruba te doen aantekenen, dat de toekomstige moei-lijkheden en verzwakking van de band tussen dit eiland en Nederland dan ook geheel voor rekening van de Nederlandse regering komen.
  Uwe Majesteit duide het de bevolking van Aruba niet euvel, wanncer zij alle middelen aanwendt, die er toe kunnen leiden op korte termijn het Curaçaose juk van zich af te schudden.

 


 

     



     
Henny Eman y su yiu Shon A Eman, serca La Reina ta presenta e deseo di Aruba, pa bira baas den su mes cas.  
     



     
Delegacion na Conferencia di Mesa Rondo, Den Haag, Hulanda.  
     



     
Algun miembro di e delegacion na Conferencia di Mesa Rondo, entre nan Shon A Eman y Felepito Tromp, nos actual gobernador.  
     
     



top

Periodo
1950 - 1980
 

     

Problema Politico y su efecto ariba e lucha

     

 

Mientrastanto un problema politico interno den AVP a causa cu e hoben politico, Juancho Yrausquin, cu a worde introduci door di Henny a bandona AVP, a lanta e partido PPA y a cambia e idea di un Status Aparte pa un federacion Antiyano.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Na 1967 Shon A Eman a mira su deseo cumpli: AVP a gana eleccion y hunto cu otro partidonan a forma Gobierno di Aruba: e promer Bestuurscollege, forma exclusivamente pa Arubianonan.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Betico Croes, Sra. Blanche Eman, Capeis Lacle y Dominico Guzman Croes
 
Algun miembronan di e Bestuurscollege di 1967, di bishita serca viuda di Shon A Eman, Sra. Blanche Eman, entre nan Srs. Betico Croes, Capeis Lacle y Dominico Guzman Croes.

 

 

J.E. (Juancho) Yrausquin (1904 -1962)

 

Mientrastanto un problema politico interno den AVP a causa cu e hoben politico, Juancho Yrausquin, cu a worde introduci door di Henny a bandona A VP, a lanta e partido PPA y a cambia e idea di un Status Aparte pa un federacion Antiyano. Juancho a gana eleccionnan di 1954 y durante su añanan di gobernacion a dedica atencion na e desaroyo economico di Aruba.

Un inovador y politico grandi di Aruba cu a bin cu un cantidad di proyectonan cu te awe Aruba ta cosecha di dje. Durante su gobernacion turismo a worde introduci na Aruba y e prome hotelnan grandi a worde construi. Un gran Arubiano cu un vision pa su pais.

Den e temponan aki Henny Eman a cuminza bira bieu y poco poco a pasa mando di e partido y di e lucha pa su yiu, Shon A Eman. Hunto nan a lucha y hunto nan a sembra e semia fuerte pa motivacion pa entrega alma y curpa pa Aruba.

Den e lucha di Aruba desde añanan 20 te cu añanan 50 Aruba a conoce gezaghebbernan cu a sinti pa e lucha di nos pueblo y a contribui grandemente.

Di 1920 pa 1928 gezaghebber Quast a duna Aruba un empuje enorme. E tabata e persona cu a negocia cu e representantenan cu a bin Aruba pa establece e compania cu a bira Lago. Despues cu Beaujon for di Corsow a manda e inversionistanan cerca e famia di Henny na Aruba pa mira si nan lo no kier establece na Aruba. Aki gezaghebber Quast a hunga un papel clave negociando nan nivel halto cu inversionistanan.

Su susesor Wagenmaker tabata gezaghebber di aña 1928 te cu 1945. Wagenmaker tabata decisivo pa Aruba. Ela compronde e problema y a yuda tur caminda cu e tabata por. Durante su periodo Aruba e progresa rapidamente. E gezaghebber Arubiano Kwartsz cu a tuma over na aña 1945 a sigui e mesun rumbo.

Tambe mester menciona Gouverneur Kasteel cu na fin di añanan cuarenta a cuminza duna signalnan cu Hulanda a cuminza compronde e deseonan di e pueblo di Aruba. Den e lucha pa sali for di bao di Corsow e politiconan na Aruba tabata uni. Aunke tabatin diferencianan di opinion ariba diferente topico, pafo Aruba tabata lucha uni.
 

Dr. Jacobo (Coco) Arends

 

J.R. (Coco) Arends (1892 -1965)

 

Luchadornan manera J.R. (Coco) Arends, Dokter Dussenbroek, Kwartsz y e actual gobernador di Aruba Tromp mester worde recorda.

E segundo mitar di Siglo 20 a trece cambionan y dimensionnan nobo na e lucha di Aruba. Dia 17 di October 1957 Henny Eman, kende te ultimo momento a keda e representante di su pais den Parlamento, a fayece. E no a mira su soño bira realidad. Shon A Eman a keda cu encargo pa e partido y mester a lucha for di bankinan di oposicion. E lucha tabata pisa y atencion for di asuntonan estatal a keda desvia. Shon A Eman, hunto cu personanan manera Dominico G. Croes, Albertico Arends y Chomy Yarzagaray, a keda convenci cu Gobierno di Aruba mes-ter tabata den man di Arubianonan y pesey nan a cuminza acerca Arubianonan, den kende nan a mira personanan cu por a continua cu e lucha. Asina Shon A Eman su vista a cay ariba e persona di un joven maestro di Santa Cruz, Betico Croes, cu a uni su mes na añanan 60 den fila di AVP. Daniel Leo, Efrain de Kort tambe a bay forma parti activo di e partido, cu a sigui tene na e lucha pa un Aruba for di constelacion Antiyano.Shon A Eman tabata dedica atencion na e formacion di Arubianonan na tur nivel: schoolnan, chens pa muchanan haya educaeion pa asina Arubianonan por a tuma rienda di e pais den nan man.

C. A. (Shon A) Eman

 

C.A. (Shon A) Eman
(1916 -1967)

 

Na 1967 Shon A Eman a mira su deseo cumpli: AVP a gana eleccion y hunto cu otro partidonan a forma Gobierno di Aruba: e promer Bestuurscollege, forma exclusivamente pa Arubianonan. Shon A Eman no a biba pa mira mucho di e Gobierno nobo: dia 13 di Juli 1967 Aruba a ricibi e informe cu Shon A Eman a  fayece. E desenlace inespera a causa turbulencia den seno di partido AVP y e disputa pa liderazgo a resulta den un division den e partido. Betico Croes y esnan cu tabata sostene, a bandona e partido. Pero e candela a keda. Betico Croes di su banda a mustra cu e ta bay sigui cu e lucha encamina pa Henny Eman y Shon A Eman. AVP a keda tene na e lucha, aunke su sosten den Pueblo a cuminza disminui.Betico Croes, cu a crece bira un di e politiconan mas grandi di Aruba, na añanan 70 a encamina pasonan fuerte pa yega na Status Aparte. El a sigui un estrategia di demonstracionnan masal manera Henny tabata organisa y tambe tabata usa e mesun "Vox populi vox dei" pa convence e partnernan den Reino cu e Pueblo di Aruba ta desea su libertad.

 
 
 
 
 

Betico Croes di su banda a mustra cu e ta bay sigui cu e lucha encamina pa Henny Eman y Shon A Eman.
 


 
 

El a sigui un estrategia di demonstracion-nan masal manera Henny tabata organisa y tambe tabata usa e mesun "Vox populi vox dei" pa convence e partnernan den Reino cu e Pueblo di Aruba ta desea su libertad.

 

Henny Eman y Betico Croes

 
Henny Eman y Betico Croes, apesar di diferencianan politico, ariba e topico di Status Aparte a para banda di otro na diferente ocasion.

 
 

Henny no kier a tende cu otronan manera Hulanda por dicidi si Aruba por haya Status Aparte of no. Ta solamente e Pueblo di Aruba por dicidi. Esaki a dirigi e lucha di AVP desde e tempo ey.

 


Tabata visto pa Reino cu e lucha pa un separacion for di Antillas, un Status Aparte no a terrnina. E dirigentenan Arubano por a cambia di nomber pero e lucha a keda. E peticion di Aruba, marca den actanan entrega desde 1933 na La Reina y e mocion di 1948 entrega na Conferencia di Mesa Rondo, a mantene su validez pa Pueblo di Aruba, cu kier a sali for di constelacion Antiyano. Betico a carga e lucha di nos Pueblo durante e añanan 70 y a haya sosten masal di nos Pueblo.

Ariba e mesun 18 di maart na aña 1976 Betico a organisa un manifestacion masal den Wilhelmina Stadion. Ela percura tambe pa e hymno y bandera di Aruba worde introduci. Betico a or-ganisa un referendum na maart 1977 caminda Pueblo por a escohe entre Independencia di Aruba of un Federacion di seis isla. Betico no a accepta cu despues di eleccion na aña 1977 PPA a drenta den Gobierno Central cu 3 asiento di Staten lagando MEP cu 5 asiento for di Gobierno.
 

Betico Croes  

G.F. (Betico) Croes (1938 -1986)

 

Su accionnan di aña 1977 a haya atencion di Hulanda y e conferencianan ariba structura estatal a cuminza.

Na e mesun aña 1977 a lanta un controversia grandi na Aruba entre AVP y MEP tambe. Betico a escohe pa cambia e lucha di Aruba for di Status Aparte pa Independencia di Aruba.

E yiu homber mayor di Shon A Eman, Henny Eman, a yega Aruba cu e afan pa sigui cu e lucha, cu a conduci na fundacion di AVP. El a nota cu poco poco MEP e cuminza papia di formulanan nobo, cu tabata significa Independencia di Aruba, loke no tabata cuadra cu e anhelo di Aruba, cu tabata kier separacion for di Antillas, pero no un Independencia di Hulanda.

Henny Eman for di promer momento a mira peligro den un Independencia for di Hulanda pa Aruba, cu por bay haya su mes den problemanan serio, cu por afecta democracia, libertad y garantianan fundamental di Arubianonan. E kier a tene na e anhelo di promer momento y a bay pone su schouder bao e lucha di AVP, cu a cuminza registra un aumento den cantidad di votos, pues den sosten di Pueblo. Henny no kier a tende cu otronan manera Hulanda por dicidi si Aruba por haya Status Aparte of no. Ta solamente e Pueblo di Aruba por dicidi. Esaki a dirigi e lucha di AVP desde e tempo ey.

Henny Eman a trece padilanti cu e problema a keda mescos cu tempo di su abuelo. No ta Hulanda ta esun cu nos mester convence. Ta e otro islanan mester bin para banda di Aruba pa nos por logra. Tanten cu e otro islanan opone nunca Hulanda lo duna Aruba e spacio pa cana. Ta pesey un di e prome pasonan cu Henny a tuma ora cu ela drenta politica tabata acerca partido Nacional di Corsow pa yega na un comprondemento ariba tereno estatal y pa haya sosten serca e partido aki pa e Status Aparte di Aruba. Muy en particular nos por a mira cu den formacion di dos Gobierno Central cu MEP a participa no por a yega na un acuerdo cu e partidonan di Antiyas ariba e Status Aparte di Aruba. Henny a lanza e idea cu Aruba mester forma un solo bloke pa asina enfrenta Antillas.
 

     
 

Aviso durante eleccion di 1982, illustrando e diferencia di opinion ariba e topico Indepen-dencia of Status Aparte.

 
vota MEP perde bo passpoort Vota AVP mantene bo passpoort Hulandes
 
     



top

Periodo
1980 - 1991
 

     

Status Aparte Realisa y e Discusion Status Aparte versus Independencia

     

 

AVP a cuminza dialogo cu parti-donan di Antillas, cu a finaliza den e rapport Mito na 1983, ya promer cu e Conferencia di A.G. (Mito) Croes Mesa Rondo

A.G. (Mito) Croes

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

J.H.A. (Henny) Eman, Aruba su promer Minister President hunto cu Minister Pre-sident di Hulanda R.(Ruud) Lubbers.

 

Na aña 1981 durante e Conferencia di Mesa Rondo di e aña ey tabatin un confrontacion directo entre Henny y Betico. Betico a accepta cu e Hulandesnan a bari e Status Aparte for di mesa y a bai di acuerdo pa Aruba keda den Antiyas pa 10 aña y despues bira independiente. Pa Henny esaki tabata absolutamente in-acceptable. AVP a cuminza haci e preparacionnan pa tene un sorto di referendum na Aruba pa laga Pueblo papia. Pa motibo cu e segundo Conferencia di Mesa Ronda a worde cansela AVP a warda eleccion.

Na 1982 AVP a haya e oportunidad pa drenta den Gobierno Central y pa promer bez den historia den e programa di Gobierno tabata skirbi cu Gobierno Central ta bai sostene Aruba pa sali for di constelacion Antiyano y realisa su Status Aparte. AVP a cuminza dialogo cu partidonan di Antillas, cu a finaliza den e rapport Mito y na 1983, ya promer cu e Conferencia di Mesa Rondo, tabata existi cerca e partidonan di Antillas e recon-ocimento cu nada por kibra e anhelo Arubano mas y cu Aruba mester haya su Status Aparte.

Na Conferencia di Mesa Rondo Status Aparte a bira realidad, pero no manera AVP a planea ni visualiza esaki. Status Aparte na Conferencia di Mesa Rondo a worde mara na Independencia cu MEP tabata boga pe.

Aruba a drenta su Status Aparte. E Promer Ministro di Aruba a bira Henny Eman, nieto di e homber cu a lanza a grito pa Separacion y portador di e nomber di e homber, cu a mobiliza Aruba pa habri caminda pa loke ningun hende por a mira como posibel. Ainda e lucha no a termina. Durante e periodo cu Henny tabata Prome Ministro ela convence e Hulandesnan cu aunke cu Aruba tabata dedica tur atencion na rescate di nos pais despues ora cuminza delibera ariba structura estatal Aruba lo boga pa mantene e Status Aparte. Ruud Lubbers y Henny Eman Jr.E mesun personanan cu tabata clave den e proceso pa Aruba a haya e Status Aparte a duna e cooperacion na Hulanda pa convence e politiconan Hulandes cu ta e Peublo di Aruba mester dicidi. Aki mester menciona nombernan di ex Ministro De Gaay Fortman, ex Ministro Presidente Barend Biesheuvel, Professor Kapteyn, señor Gritter y por ultimo pero segur mes importante señor van Lennep.

     

 

Henny Eman, Tico Croes y Mito Croes a hiba Hulanda un rapport, "Aruba: doño di su propio destino" e docu-mento cu AVP a entrega na Hulanda, mustrando cu ta keda na Aruba pa dicidi si e kier bira Independiente na 1996 y cu Hulanda no por forza Aruba den ningun cambio estatal indesea.
 

 

 

Aki na Aruba den seno di e Gobierno nobo movimentonan pa Independencia a continua y na 1989 AVP a mira peligro serio pa futuro di Aruba, ora Promer Ministro Oduber a worde delega pa bay Hulanda y cuminza atende e Independencia di Aruba. AVP a bolbe lanta para contra e gestionnan aki. E partido, cu siguiendo pasonan di su fundador, a restora economia di Aruba den un tempo corto, for di bankinan di oposicion a cuminza dirigi su mes ariba mantencion di Status Aparte, e anhelo real di Pueblo di Aruba.

Presion a worde eherce ariba Gobierno, mientras Henny Eman, Tico Croes y Mito Croes a hiba Hulanda un rapport, cu a demostra na Hulandesnan cu e soño di e pueblo di Aruba a worde realiza: Arubianonan ta capaz pa lucha pa nan propio destino y Aruba ya no ta mara su mes mas na loke otro kier dicidi pe. "Aruba: doño di su propio destino" a bira e documento cu AVP a entrega na Hulanda, mustrando cu ta keda na Aruba pa dicidi si e kier bira Independiente na 1996 y cu Hulanda no por forza Aruba den ningun cambio estatal indesea.

Di regreso na Aruba, e delegacion di AVP abisa cu Gobierno Hulandes a cambia di opinion. Pero nan palabranan a worde poni na duda y ainda tabata tin hende, cu tabata tene solamente na e deseo di Gobierno Hulandes. AVP dia 10 di December 1989 a tene su Congreso y na e ocasion aki a laga na un representante Hulandes pa bisa directamente cu ta na Aruba pa dicidi pa su futuro.

E discurso di Janssen van Raay a demostra cu AVP tabata tin razon. Hulanda a cambia di opinion. Esaki a keda subraya cu bishita di e Ministro Hulandes pa asuntonan Antillano y Arubano, Hirsch Balin, kende a mustra cu Aruba por mantene su Status Aparte despues di 1996.

Ainda tabata tin corientenan contra mantencion di Status Aparte y AVP, den oposicion den Staten, a eherce hopi presion pa dia 13 di Juli 1990 (e fecha ariba cual a recorda fayecimento di Shon A Eman) Gabinete Oduber a firma un acuerdo cu Hulanda pa mantene Status Aparte despues di 1996.

     

 

Aruba durante e promer añanan di su Status Aparte por a lucha pa su recuperacion cconomico y por a demostra mundo e logronan di un isla chikito cu hendenan grandi.

 

E cambio oficial ainda mester worde introduci. Awe recordando 5 aña Status Aparte, Aruba por mira atras ariba momentonan memorable, ariba e candela cu a pasa di un generacion pa otro durante Siglo 20, ora Aruba a hiba un lucha grandi. Observando tur e cambionan grandi cu Siglo 20 a trece pa Aruba, nos ta recorda e curashi, e valentia, e entrega di hombernan, cu den situacionnan dificil y pa hopi hende imposible a lanta para pa lanza e promer grito pa Separacion y a presenta visionnan, cu a haci posible pa Aruba durante e promer añanan di su Status Aparte por a lucha pa su recuperacion economico y por a demostra mundo e logronan di un isla chikito cu hendenan grandi.
Aruba por ta orguyoso di su yiunan cu a sigi cu e lucha. E generacionnan hoben di Arubianonan cu a dirigi Aruba den Status Aparte, mustrando mundo cu Aruba no solamente por ta un pais ariba su mes, pero por tambe recupera for di un crisis na un manera cu a cosecha respet internacional.

   
 
  Minister President J.H.A. (Henny) Eman hunto cu Ministernan E.J. (Watty) Vos, A.G. (Mito) Croes, A.W. (Armand) Engelbrecht, kendenan a guia Aruba den Status Aparte y e recupe-racion historico di Aruba su economia.
     
     
     


top